|
Lớp Phật Pháp Căn Bản 54 Thứ Năm, ngày 15/05/2025 🟠 12 DUYÊN KHỞI (2) (Lý Ngọc Nga ghi chép bài Sư Giác Nguyên giảng). Thưa đại chúng, tuần này chúng ta tiếp tục quay lại chủ đề là 12 Duyên Khởi của kỳ trước, mà mình nhắc tới qua những khía cạnh khác. Chúng ta biết công thức nổi tiếng của giáo lý Duyên Khởi là gồm 12 mắc xích là: - Vô Minh Duyên Hành. Tức là do vô minh là sự gọi là thiếu nhận thức, thiếu hiểu biết ở trong Tứ Đế. Tứ Đế là gì? Chúng ta đã định nghĩa trong kỳ trước rồi: - Không biết mọi thứ là khổ, - Không biết thích cái gì cũng là thích trong khổ và đầu tư trong khổ. Thì đó chính là vô minh ở trong Khổ và trong Tập. Và từ đó nó dẫn đến vô minh trong Diệt và trong Đạo. Có nghĩa là khi mình không có biết được mọi thứ là khổ thì mình mới có cái phân biệt thích, ghét, sướng, khổ. Rồi mình mới kiếm tìm và đầu tư cái mình thích để mình được hạnh phúc. Mà trong khi mình không hề biết rằng mình chỉ là khát nước mà uống nước muối thôi. Khi mà mình không có hiểu được khổ và nguồn khổ, thì mình cũng không có hiểu được cái gì là cứu cánh thoát khổ. Mình không biết mình bị đau răng, cho nên mình không có biết giải quyết được cái răng đó là hết khổ, mình không biết. Mình cứ lo xức dầu cù là thôi, cứ uống thuốc ngủ thôi, uống thuốc giảm đau thôi. Thì do vô minh trong Bốn Đế nó mới dẫn đến chuyện là mình tạo ra các nghiệp thiện ác, để mà giải quyết chuyện thích, ghét, buồn, vui. Từ các nghiệp thiện ác mình mới có Tâm đầu thai, rồi mới có 6 Căn, rồi mới có sự tiếp nhận 6 Trần, rồi từ đó nó mới tiếp tục có thương thích, ghét sợ. Và tiếp tục tạo ra các nghiệp thiện ác. Và quay lại vòng tròn cũ, đó là đầu thai nữa. Đó là bài kỳ trước mình học. Còn bài kỳ này thì mình học một khía cạnh khác, chuyện đầu tiên là điểm bắt đầu của vòng duyên khởi đó, đúng, về mặt cốt lõi là nó từ vô minh, nhưng mà trong vòng luân hồi của mình, thì trong thực tế, về lý thuyết bắt đầu từ vô minh, nhưng mà trong thực tế thì Đức Phật Ngài dạy cho mình qua rất nhiều bài kinh, rất nhiều pháp thoại, thì khi Ngài trình bày về nguồn gốc sinh tử, có lúc Ngài nói bắt đầu từ vô minh, nhưng có lúc Ngài lại nói bắt đầu từ chỗ khác. Thí dụ như khi mình không có thu thúc lục Căn, mắt thấy, tai nghe, mà mình không thu thúc lục Căn thì lúc đó lại có Tham, Sân, Si, Ái, Mạn, Kiến, Nghi. Như vậy thì mọi sự nó bắt đầu từ chỗ là mình không có kiểm soát được hoạt động của 6 Căn trước 6 Trần, phải không? Rồi có chỗ thì Ngài lại nói bắt đầu từ 6 Xúc. Cho nên là tùy thuộc vào chuyện mà mình thường xuyên sống nhiều với sự tiếp xúc nào của mắt, tai, mũi, lưỡi, phải không? Rồi có lúc Ngài bắt đầu từ Thọ, là mình lấy niềm vui từ cái gì, và cái gì làm cho mình đau khổ? Đó. Thì chính chuyện mà vui buồn của mình nó cũng là điểm bắt đầu cho vòng sanh tử. Chuyện thứ nhất là mình sống nhiều với Căn nào trong 6 Căn? Rồi mình tiếp xúc nhiều Trần nào trong 6 Trần? Mình sống nhiều với Thọ nào trong các cảm thọ? Phải không? Các cảm giác. Mình sống nhiều trong cái nào thì cái đó là điểm bắt đầu của mình trong vòng luân hồi, nhưng mà chúng ta phải hiểu ngầm là không lúc nào vắng mặt vô minh. Chính ông vô minh ổng núp lùm ở trong đó, ổng mới khiến cho mình sống nhiều trong Trần nào? Sống nhiều trong với Căn nào? Sống nhiều với Xúc nào? Sống nhiều với Thọ nào? Phải không? Như vậy thì ở đây chữ thời gian, khái niệm thời gian ở trong giáo lý Duyên Khởi nó có (hai): - (Một) là do nguồn cội vô minh của đời trước, mà đời này ta có mắt, do tham ái trong 6 Trần đời trước mà đời này ta có 6 Căn để mà tiếp tục hưởng, tiếp tục gọi là tiếp nhận 6 Trần, để mà tiếp tục gây tạo các nghiệp, đó là thời gian mà từ kiếp này qua kiếp kia. Nhưng mà khái niệm thời gian thứ (hai), đó là thời gian được diễn ra trong từng giây, phút. Có nghĩa là trong một khoảnh khắc rất ngắn, chúng ta đứng ngó một cái hoa, ngắm một cái hoa, chúng ta thưởng thức một chén chè, một ly nước, một chung trà, thì ngay trong khoảnh khắc đó nó đã có vô minh, nó đã có tham ái. Và ngay giây phút đó chúng ta đã kín đáo gieo tạo chủng tử luân hồi cho đời sau. Ngay lúc đó. Người không có học đạo, không sống chánh niệm, phải không? Không sống với trí tuệ thì khó mà tin được chuyện tham ái nó gắn liền trong từng hơi thở của chúng ta. Chính vì ham sống sợ chết cho nên mỗi hơi thở của chúng ta, tôi nói còn thức, nếu chúng ta còn thức nha, còn ngủ thì khỏi nói, mà lúc thức là nó xen kẻ tham ái trong đó mà mình không biết. Mình thở mình thấy đã, bằng chứng là khi mình bị ngộp thì mình mới thấy khó chịu, mà vì mọi thứ nó diễn ra quá nhanh, cho nên mình không có tin. Mình không có tin là tham ái nó có mặt liên tục. Và ở đâu có tham ái thì ở đó có vô minh. Đấy. Và chính vô minh nó mới làm cho chúng ta có cái khái niệm. Vô minh là gì? Vô minh là không biết mọi thứ là khổ. Đúng không? Chính vì vậy cho nên thay vì mình hiểu rằng đây là nguyên đống rác, thì mình không có hiểu vậy, mà mình lại nghĩ rằng trong đống rác này có cái ăn được, có cái xài được, có cái nhặt được, có cái đem về cất được. Cho nên cả ngày mình sống trong đống rác. Mà lẽ ra mình phải hiểu đây là đống rác, thì đằng này là mình lại không hiểu. Nó còn ghê hơn đống rác nữa, chúng ta đi vào một bãi mìn để chúng ta hái hoa, bắt bướm, bãi mìn mà chúng ta không biết, cứ tung tăng ở trong đó hái hoa, bắt bướm. Rồi nắng sớm, mưa chiều, nhìn trăng lên đầu núi, rồi ngồi rung chân ngâm thơ, ca hát, mà chúng ta không biết dưới chân mình là mìn không. Không hiểu. Không hiểu được cái đó thì gọi là do vô minh mà nó dẫn đến chuyện phân biệt thích ghét. Rồi từ đó có khải niệm buồn vui, sướng khổ, phải không? Rồi từ chuyện thích ghét, buồn vui, sướng khổ, rồi chúng ta bắt đầu đi đầu tư, đầu tư bằng cách là dùng mắt, dùng tai, dùng mũi, dùng lưỡi, dùng xúc giác, dùng ý tưởng, để mà theo đuổi cái này, trốn chạy, bất mãn, chống đối, xung đột với cái kia. Mà cái nào trong đó cũng đều là nhân luân hồi hết. Thì bài giảng trưa nay tôi muốn nói cái gì? Tức là đã là phàm phu ai cũng có vô minh hết. Nhưng mà tùy thuộc vào: - Tiền nghiệp, - Khuynh hướng tâm lý, - Môi trường sống. Mà mỗi người có một kiểu vô minh khác nhau. Từ đó nó mới dẫn đến chuyện là mình tạo ra các nghiệp thiện ác không giống nhau. Đó. Có người thì gặp vật chất là cứ là đắm say, chìm sâu ở trong đó. Nhưng có người thì họ mau chóng chán sợ đời sống vật chất hưởng thụ. Nhưng mà có người thì không, có người dù cho làm con dòi, con ruồi, hay là làm con sâu, con kiến gì đó, mà có mặt trong môi trường nào thì dính chặt ở trong môi trường đó. Dính chặc. Còn có những người do huệ căn, do tiền nghiệp, khuynh hướng tâm lý và môi trường sống. Môi trường này có nghĩa là sống ở đâu và gặp ai? Gặp được Minh sư, Thiện hữu, cho nên họ biết nghi ngờ cái mà họ đang có, cái mà họ đang làm. Nên họ mới biết làm các công đức, khá hơn chút nữa, trong đám làm công đức đó có người họ biết tu tập thiền định. Đấy. Rồi về các cõi Phạm Thiên ly dục. Nhưng mà cũng được ít lâu thôi, rớt trở xuống. Nhưng mà bài giảng tôi giảng trưa nay muốn nói cái gì? Tức là còn phàm ai cũng còn vô minh hết. Nhưng mà tùy vào nền tảng tâm thức, nền tảng phước tội của mình, mà mỗi người có kiểu vô minh khác nhau. Có người là vì vô minh mà họ làm các nghiệp bất thiện để bị sa đọa. Có người vì vô minh mà làm, các vô minh mà bậc cao, họ tạo ra các nghiệp lành, để về các cõi nhân thiên, nhưng mà mãn thọ nó rớt trở xuống chỗ thấp nhất. Phải đợi đến Phật ra đời mình nghe Pháp Phật mình mới biết, mình mới hiểu sướng, khổ đều là khổ. Gián tiếp hay trực tiếp thôi. Sướng khổ đều là khổ gián tiếp hay trực tiếp. Và nếu nói sướng khổ đều là khổ, thì thiện ác đều là nguồn khổ: - Thiện nó đưa đến khổ gián tiếp. - Ác nó đưa tới khổ trực tiếp. Niềm vui, sự thích thú nó là khổ gián tiếp. Còn đau đớn, lo sợ, hờn giận nó là khổ trực tiếp. Mình thì chỉ sợ khổ trực tiếp chứ mình không có ngán khổ gián tiếp. Khi mà chúng ta bắt đầu thương thích một người, một vật, một phong cảnh, một sự kiện nào đó, một sự việc nào đó, là lúc chúng ta đã bắt đầu dấn thân vào con đường khổ nạn mà mình không biết. Ngay lúc đó thì nó ngọt thiệt, nó giống như là đường mà đối với người tiểu đường vậy đó. Nó giống như muối mà đối với người mà bị cao máu và bị thận vậy đó. Nó giống vậy đó. Có nghĩa là ngay lúc đó nó ngon thiệt, nhưng mà họa về sau. Cho nên nhờ mình hiểu vậy cho nên mình thấy một người tiểu đường mà họ ngồi ăn chén chè mình thấy mình ớn, mình thấy không xong rồi, phải không? Mình ngồi thấy một ông mà cao máu ngồi ăn ba cái đồ mặn, ổng cầm chai xì dầu mà ổng xịt xịt xịt xịt, xịt xịt xịt xịt vậy là mình nói chết rồi, chết rồi, phải không? Nhưng mà người biết thì mới thấy cái đó nó là khổ, sớm muộn thôi, khổ gián tiếp. Còn người mà không biết gì hết, thì họ thấy đó là ngon miệng thôi. Ở đây cũng vậy. Thì vào phước duyên của mình mà mình có đi đủ (ba) bước hay không, - Bước (một) là mình chỉ biết thích ghét, buồn vui, sướng khổ thôi. - Bước (hai) là biết phân biệt thiện ác, làm lành, lánh dữ để mà về các cõi nhân thiên. - Bước (ba) là phải gặp được thánh hiền, Chư Phật để mà học hỏi giáo lý, để mình mài bớt vô minh. Mài bằng cách nào ta? Mài cách nào? Vô minh đó là si mê, đúng không? Mà đối lập với si mê là gì? Là trí tuệ. Mà trí thì nó có (ba) cấp: - Văn - Tư - Tu. Văn có nghĩa là mình hiểu biết thông qua những gì mình đọc, mình học, mình nghe, từ người khác. Tư tức là khả năng gọi là thấm thía, tiêu hóa, dựa trên những gì mà mình đã nghe, đã học, đã đọc. Tu tức là cái thể nghiệm, cái thân chứng, thực chứng. Thí dụ như mình học giáo lý mình học như vẹt vậy đó, học như két vậy đó, mọi thứ là vô thường, thân tâm là vô thường, nhưng mà mình biết cho biết vậy thôi, chứ còn mình vẫn là tung tăng sinh hoạt như ý thích, thì tới rằm tháng tám Ma-rốc mình cũng không có cơ hội thấy được thân tâm này nó là vô ngã, vô thường. Phải buông hết sống chánh niệm. Buông đây có nghĩa là gì? Buông đây không phải là dẹp hết đời sống thường nhật, không phải. Mà buông đây nghĩa là không còn bận tâm cái gì hết, trách nhiệm thì cứ làm, nhưng mà tất cả mình hiểu đó là chuyện phải làm thôi, chứ không có gì để nặng lòng. Cái mà mình đặc biệt quan tâm đó chính là đời sống chánh niệm, tỉnh thức, làm gì biết cái nấy. Nhớ nha. Thì thông qua làm gì biết cái nấy đó, mình mới có cơ hội biết được rất là nhiều chuyện độc đáo. Chuyện thứ nhất là mình biết rằng mọi thứ nó không có đứng yên. Mọi thứ nó tồn tại, vận hành và xuất hiện. Xuất hiện, vận hành và tồn tại. Phát triển hay là lụi tàn, hoàn toàn là do vô số điều kiện. Và trên một nguyên tắc rất là buồn cười đó là sự vô thường. Mọi thứ nó chỉ xuất hiện bằng sự thay thế lẫn nhau, cái sau nó thay thế cái trước. Đấy. Là do mình sống tỉnh thức, mình làm gì biết nấy, cả công việc rồi hoạt động, rồi tâm trạng, rồi cảm xúc, cái gì nó xuất hiện mình đều biết. Nhờ vậy mình mới có dịp thấm thía là mọi thứ nó xuất hiện, nó tồn tại, nó phát triển bằng luật vô thường. Và thông qua đời sống tỉnh thức đó mình thấy ra một chuyện thứ hai, đó là mình thấy mọi thứ nó là bất trắc và bất toàn. Tức là khổ. Khổ đây nó có (hai), đó là: - Khổ bản chất, - Khổ cảm giác. Khổ cảm giác thì mình thấy, khổ thân, khổ tâm mình thấy, nhưng mà khổ bản chất, có nghĩa là cái gì mà nó mong manh, nó phù du, thì bản thân cái đó nó là một sự bất toàn, một sự bất trắc. Thì cái bất toàn, bất trắc đó nó chính là khổ, phải không? Khổ phải hiểu nghĩa rộng như vậy đó. Và cái gì nó vô thường, cái gì nó là khổ, thì đương nhiên nó không có đáng để mà mình gọi là "tôi" hay "của tôi". Bởi vì mình chỉ là một nắm cát thôi, mình chỉ là một đống bọt nước thôi, mình chỉ là ảo ảnh là sương mù thôi. Đấy. Thì thử hỏi một nắm cát, một đám mây, một vùng sương khói mây mờ thì có đáng gì để mình thiết lập ở trong một ý niệm "tôi" và "của tôi"? Phải không? Mà tại sao cái đó nó quan trọng? Là bởi vì khi mà mình thấy rằng mình là do duyên mà có. Và có sao ta? Có trong một hình thức tổng hợp của nhiều thành tố. Cái biết này nó cho mình nhiều cái lợi lắm, nếu mà đủ duyên thì mình chứng thánh, còn không thì mình gieo duyên lành giải thoát cho đời sau. Và cái thứ (ba) nữa, là ngay hiện tại mình sống rất là an lạc. Là bởi vì mình luôn luôn sống trong ý thức rất rõ là mình do duyên mà có, do các duyên, do vô số duyên, vô số điều kiện mà có. Và có trong hình thức là một khối tổng hợp. Thì nhờ vậy cho nên trước thị phi, trước trọng bệnh, trước giây phút cận tử, trước những giây phút mà ngặt nghèo, nguy khốn, khổ nạn, mình tự nhiên thôi, mình không cần gồng, tự nhiên thôi. Thì một người mà thường trực sống trong nhận thức đó, thì tự nhiên họ có khả năng an lạc, tự tại, mà người ngoài không có tin được. Chúng ta có thể không tin Phật, nhưng ít ra chúng ta cũng phải biết xài cái đầu chứ, mình ngồi mình nghĩ: - Thứ (nhất) mình có nên sống an lạc, và mình có quyền sống an lạc hay không? Đó là cái thứ nhất. - Thứ (hai) ngoài chuyện có nên và có quyền hay không, thì mình nên nghĩ thêm chuyện nữa là mình có khả năng làm chuyện đó hay không? - Thứ (ba) là mình nên làm chuyện đó bằng cách nào? Phật dạy rồi. Khi mà con biết rõ con là cái gì đó, thì tự nhiên con được an lạc. Và vấn đề là mình thích làm vẹt, làm két hơn, cho nên (một) là không học gì hết. Làm giun làm dế. Còn đứa nào khá khá thì khoái làm két làm vẹt. Có nghĩa là biết nhưng mà biết trên cái miệng thôi. Nhưng mà có một chuyện phải nói rõ, còn phàm mà, ai cũng có lúc bầy hầy, bê bối. Nhưng mà ngoài giây phút đó ra mình phải nhớ, không ai đúng hơn Phật hết. Không ai đúng hơn Phật. Không ai đúng hơn thánh hiền hết. Không ai hơn các Ngài. Các Ngài dạy cho mình rất rõ: - "Con là cái gì? Tại sao con máu lệ? Và bây giờ con làm gì để con được an lạc". Thì lời Ngài dạy quá rõ, rõ lắm luôn. Ngài cho mình biết luân hồi là cái gì? Luân hồi ở đây là gì? (Một) nó là sự luân chuyển từ đời này sang kiếp khác. Nhưng mà luân hồi nó còn nghĩa (hai) nữa, đó là những sướng khổ từ giây phút này qua giây phút khác. Từ cái thiện này sang cái ác kia, từ cái ác kia sang cái thiện nọ. Bởi vì vòng luân hồi nó là một hình thức vĩ mô. Còn kiếp sống thường nhật của mình trong mỗi phút đó là hình thức vi mô của cái gọi là vòng luân hồi, phải không? Từ kiếp chó mà qua kiếp người, từ kiếp người xuống kiếp lợn, từ kiếp lợn lên kiếp chim, từ kiếp chim xuống kiếp cá, thì đó là luân hồi vĩ mô. Còn vi mô là sao? Nó cũng là một sự lặp lại của một chuỗi dài nhân quả thôi. Từ cái khổ này qua cái sướng kia, từ sướng kia qua cái khổ nọ, từ buồn qua vui, từ vui qua buồn, từ thiện qua ác, từ ác qua thiện, từ người qua con, từ con qua người. Đấy. Nhớ không? Thì mình thấy rằng sự luân hồi này diễn ra nó có hai trường hợp. Tức là nó luân hồi từ kiếp này sang kiếp khác, mà nó cũng là luân hồi từ giây phút này sang giây phút khác. Và trong đời sống thường nhật của mình có kiểu luân hồi nào thường nhất? Kiểu luân hồi vi mô nào thường nhất, thì mai mốt mình cũng sẽ luân hồi vĩ mô theo cách đó. Thí dụ trong một ngày mà mình hết ăn cái này qua ăn cái kia, hết giấc ngủ này nối tiếp giấc ngủ nọ, hết tình ái này qua tình ái kia, nói chung là chỉ đại khái nôm na đi, ăn ngủ, tình dục và bầy đàn, phải không? Thì cứ hết này tới kia, hết này tới kia nó cũng là kiểu luân hồi. Luân hồi vi mô. Thì vi mô đời này là nó dẫn đến luân hồi vĩ mô đời sau sinh ra mình làm loài gì mà nó tương ứng với kiểu luân hồi vi mô. Là sao ta? Tức là mình thích ăn phải không? Thích ăn, thích ngủ, thích bầy đàn, thích cặp đôi, đúng không? Thì mình sẽ sanh làm mấy con đó, làm con gì mà ăn chỉ có biết ăn, biết ngủ, biết bầy đàn, phải không? Biết cặp đôi, biết phái tính, phải không? Đại khái như vậy đó. Thì từ cái vi mô nó dẫn đến cái vĩ mô. Từ kiểu luân hồi trong từng phút nó dẫn đến từng giờ, từng ngày, từng tháng, từng năm, từng thập niên, và cuối cùng là nguyên một cuộc sống của mình. Mình sống nhiều với cái gì? Phải không? Mình nặng lòng với cái gì? Thì mình sẽ đi về cái chỗ y chang như vậy. Cho nên chắc cũng hàng ngàn lần tôi nói, trong từng phút trôi qua, thông qua những gì mình thích, ghét, những gì mình quan tâm, những gì mình nặng lòng, chúng ta kín đáo có mặt trên con đường dẫn về đâu đó. Và trong từng phút trôi qua, chúng ta đang kín đáo xây dựng một chốn về cho mình ở đâu đó. Và chốn về đó có thể là một thiên cung trên cõi trời, có thể là một Villa sang trọng ở cõi người, mà cũng có thể là một chuồng lợn, chuồng ngựa, hay là một hang hốc nào đó cho chồn cáo, chuột bọ, tùy mình. Mình đang kín đáo xây dựng. Thì giáo lý Duyên Khởi ở đây đó là, tôi đã nói, trong bài học này tôi nói hai chuyện, tuần sau mình lại nói tiếp chuyện khác, phải không? Tuần này tôi nói hai chuyện. - Thứ nhất là tùy thuộc vào vô minh của mỗi người mà chúng ta có một kiểu thiện ác không giống nhau. - Và từ đó chúng ta có một hành trình luân hồi không giống nhau. - Và từ đó nếu có duyên may gặp Phật, thì trên nền tảng thiện ác của mình, chúng ta cũng lắng nghe Phật bằng nền tảng rất riêng. - Và chúng ta cũng gieo trồng chủng tử giác ngộ bằng một con đường rất riêng. Để mai này trong quá trình tu chứng, giai đoạn tiền đắc đạo, thì chúng ta cũng có một thân phận, có một mảnh đời cũng rất riêng. - Có vị trước khi đắc đạo nghèo đói thiếu ăn, bệnh tật, xấu xí, dị dạng. - Có vị trước khi đắc đạo giàu sang, khỏe đẹp, thông minh, tiếng tăm, quyền lực. Rồi cận một chút, cận giai đoạn đắc đạo có vị thì phải tu rất khó, tu rất cực, đắc rất chậm. - Có vị tu rất cực nhưng mà đắc rất nhanh. - Có vị tu rất thoải mái và đắc rất chậm và có vị tu thoải mái mà đắc rất nhanh. Tổng cộng lại (bốn) trường hợp, tức là: 1- Tu sướng mà đắc chậm, 2- Tu sướng mà đắc nhanh, 3- Tu khổ mà đắc chậm, 4- Tu khổ mà đắc nhanh. Cái này trong kinh nói chứ phải tôi nói. Nha. Thì (bốn) cái này ở đâu nó ra? Chính là nó được mình kín đáo, âm thầm, phải không? Kiến tạo lộ trình đó từ vô lượng kiếp. Tức là vì mình có một kiểu ác không có giống ai, cho nên nó dẫn đến kiểu thiện không giống ai. Mà từ kiểu thiện không giống ai nó mới dẫn đến kiểu ác không giống ai. Mà từ đâu nó có cái không giống ai? Là vì vốn liếng hành trang của mình nó vốn dĩ không giống ai. Cho nên khi mình ác, ác kiểu rất riêng. Và tới hồi khổ mình khổ kiểu khổ rất riêng. Thí dụ nói nghèo đi, thì mình lấy mắt nhìn thì thấy nghèo giống nhau chứ có gì, nhưng mà không. Ở mỗi một gia đình, mỗi một thân phận, mỗi thành viên gia đình đó, nó có cái khổ đặc biệt lắm, phải không? Bà đó bả có 10 con, mà nghèo khó, phải không? Không học hành, phải không? Không nhan sắc, không học thức. Mảnh đời không giống nhau, có kiểu khổ khác nhau, phải không? Xong chưa? Rồi. Qua tới nó làm thiện, trên nền tảng tiền nghiệp, khuynh hướng tâm lý và môi trường sống. Tôi gọi chung là nền tảng sinh tử. Lúc mình hành thiện, mỗi người cũng hành thiện theo kiểu khác nhau: - Có người thì thích bố thí, - Có người thích phục vụ, - Có người thích học, - Có người thích ngồi thiền, - Có người thích cầu khẩn. Đấy. Thấy chưa? Ừ. Đó là hành thiện. Rồi tới lúc mà hưởng được quả lành thì nhân thiện nó khác nhau nên quả thiện cũng khác nhau: - Có người giàu nhưng mà xấu, ngu, - Có người giàu, đẹp, khôn, mà bệnh dữ lắm, - Có người thì ngu, giàu, nhưng mà đẹp. Nó ngu thiệt, nó khờ học hành không được. Nó ngu mà nó rất là giàu, nhưng mà nó lại rất là đẹp. Đấy. Nhiều lắm, đủ cách hết. Ác nghiệp cũng đủ cách, mà thiện nghiệp cũng đủ cách, là từ đâu mà ra? Là từ vô minh. Các kiểu vô minh nó tạo ra các kiểu thiện ác. Từ các kiểu thiện ác, nó tạo ra các cái kiểu sướng khổ. Và trên nền tảng sướng khổ đó, chúng ta lại tiếp tục thiện ác theo cách rất riêng, và sướng khổ theo cách rất riêng. Đời sống đó là một sự chọn lựa, không có gì là ngẫu nhiên, mà cũng không có gì là do một đấng tối cao nào tạo ra. Mà tất cả là do chính chúng ta. Đấy. Chính chúng ta là người quyết định mọi sự. Thì đương nhiên trong room này có nhiều người không đồng ý, các vị nói là tại sao mình không có tin vào một đấng tối cao? Hoặc là tại sao mình không có cho mọi thứ là ngẫu nhiên? Thì tùy hỉ thôi. Đã phàm là tùy hỉ, phải không? Thì nếu mình là một người bình tĩnh và cẩn trọng, thường coi mình chọn cách suy nghĩ nào? - (Một) là mình đổ cho sự ngẫu nhiên, - (Hai) là mình đổ cho một đấng tối cao, - (Ba) là mình phải tự chịu trách nhiệm về đời mình. Đó là (một). Và thứ (hai), dầu ai nói gì thì nói, chúng ta tự hỏi lòng mình, chúng ta nên sống sướng hay sống khổ? Tự hỏi đi, tự hỏi sống sướng hay sống khổ? Chúng ta có nên sống thoải mái, an lạc hay không? Và an lạc, thoải mái nó có nhiều kiểu: - Kiểu bất trắc, - Kiểu chắc ăn. Bất trắc có nghĩa là hưởng thụ. Nhắm mắt hưởng thụ, nhắm mắt tội lỗi, không phân biệt thiện ác. Còn kiểu sống an lạc mà cho nó chắc ăn là chỉ có sống thiện tí. Đấy. Đó là (một). Thứ (hai), tại sao mình có thể sống thiện? Phật dạy rồi. Con buông bớt con sẽ an lạc. Hai đứa bố thí, một đứa bố thí kiểu thả diều và một đứa bố thí kiểu thả chim, thì bố thí kiểu thả chim nó an lạc hơn bố thí kiểu thả diều, phải không? Bố thí mà nó còn có sợi dây giật giật giật giật, nó còn trao gửi, giao phó, ký thác trong đó rất là nhiều tâm tình ước vọng, thì nó nặng nề hơn là đứa nó tu hành mà lòng nó nhẹ nhàng, thoải mái, đúng không? Phật dạy buông bớt, ngay trong cái thiện cũng có kiểu thiện buông và thiện bám. Nói gì là cái ác. Thì vòng luân hồi 12 Duyên Khởi phải được hiểu như vậy. Phải được hiểu như vậy. Yeah. Phải được hiểu rằng đó là chúng ta làm chủ cuộc đời mình, nói là vô ngã, nghe kỹ nè, nói là vô ngã, là không có gì là "tôi", là "của tôi". Chúng ta không thể nào điều khiển mọi sự như ý mình muốn. Tức là mình muốn sống hoài đừng chết. Mình muốn trẻ hoài đừng có già. Mình muốn sướng hoài đừng có khổ. Muốn cười hoài đừng có khóc. Chuyện đó không được. Nhưng mà chuyện này mình làm được, mình tạo điều kiện cho đừng có khóc, mình tạo điều kiện cho đừng có khổ, mình tạo điều kiện để không còn sanh tử nữa. Mình làm được cái đó. Giống như mình học về hóa chất, để mình biết được một giọt nước nó gồm có những gì trong đó. Chúng ta không thể nào mà thay đổi được thuộc tính, bản chất của một dòng nước. Nhưng mà chúng ta hoàn toàn có thể lấy nước lên để tắm giặt, hoàn toàn có thể đào kinh đào giếng dẫn nước vào để cho có nước xài, dẫn nước vào ruộng, vào vườn được. Nhưng chúng ta không thể nào mà biến cho tất cả nước trên hành tinh này, nước không còn là nước thì không được. Bản chất của nước muôn thưở là như vậy. Ở đây cũng vậy. Chúng ta phải tiếp tục sanh, già, đau, chết. Đã có mặt là phải có già, có chết. Cái gì đã có sanh thì nó phải có diệt, chúng ta không can thiệp được cái đó. Nhưng mà chúng ta có thể làm được việc này: - Chúng ta sanh ra ở đâu? Cái đó là mình làm được. Còn sanh ra mà không chết chúng ta làm không được. Nhưng mà chúng ta có thể tạo cái nghiệp để mình sanh ra ở đâu, chúng ta sống ở trong hoàn cảnh nào? Được. Còn sống ở trong đó mà 100% được hạnh phúc thì cái đó không được. Không được nha. Cái nào được, cái nào không được, phải học cái đó, phải học cái đó cho biết. Mà tại sao phải học? Học để biết rằng chúng ta thật sự cái biết, cái khả năng mình có giới hạn, và chính cái giới hạn nó là một cái khổ. Hễ còn có mặt trong cuộc đời này, dầu thiện cách mấy, dầu sướng cách mấy, thì nó vẫn bị trói cột ở trong những nguyên tắc rất là căn bản, đó là: - Vô thường - Khổ - Vô ngã. Cho nên là người không biết đạo thì làm lành, lánh dữ để cầu quả nhân thiên, phải không? Còn người biết đạo rồi thì làm lành, lánh dữ để cầu được giải thoát, không còn tiếp tục sướng khổ và thiện ác nữa. Đấy. Tức là bằng quả vị La Hán đấy. Chúng ta nhớ, phải hiểu chữ vô ngã, vô thường như vậy đó. Có nghĩa là cái gì chúng ta can thiệp được, và cái gì không can thiệp được. Chúng ta mượn nước đẩy thuyền. Ok. Nó vô thường thì mình mượn cái vô thường đó để mình hôm nay tốt hơn hôm qua, tháng này mình an lạc hơn tháng trước. Nhưng mà hãy nhớ cái tốt đó là vô ngã, vô thường. Và cái sướng đó, cái an lạc đó, cũng là vô ngã vô thường. Mình chỉ có thể làm được một ít gì đó thôi. Chúng tôi nhắc lại, chúng ta không thể thay đổi được một dòng sông. Chúng ta chỉ có thể chèo xuồng trên dòng sông đó, ca hát, mỉm cười, ăn uống và nằm ngủ quên trong thơ ngây, phải không? Được. Cái đó được. Nhưng mà dòng sông chúng ta không thay đổi được nó. Dòng chảy sanh tử luân hồi chúng ta không thể thay đổi được nó. Chúng ta chỉ làm được một chút gì đó trong chừng mực nhất định thôi, phải không? Rồi. Thì học về giáo lý Duyên Khởi, tôi nhắc lại, mô hình này có người không đồng ý, có người thì đồng ý. Cái đó tùy duyên. Nhưng mà cái quan trọng nhất, mình học giáo lý Duyên Khởi để mình hiểu được rằng, mọi sự nó do vô số điều kiện mà có một cách hợp lý. Và mỗi sự hiện hữu trên đời này, dầu của một hạt bụi hay là của một ngọn núi, thì đều là một khối tổng hợp của rất là nhiều thành tố trong đó. Một hạt bụi hay là một ngọn núi. Thì mỗi thứ như vậy nó là một khối tổng hợp của rất là nhiều thứ, nhiều thành tố. Một khối tổng hợp đó, nó có mặt ở đời này cũng nhờ vào vô số điều kiện. Tôi nhắc lại "vô số", chứ không phải là "rất nhiều", mà là "vô số". Một lá cỏ, một giọt sương, một nụ cười, một giọt lệ, một hồ nước, một đại dương, một nhật nguyệt, một con người, một con ong cái kiến, tất thảy nó đều có mặt bằng vào sự tác động, sự hỗ trợ của vô số điều kiện. Do duyên mà nó có, đã có rồi phải có lúc nó mất đi. Chúng ta phải chấp nhận đó là một sự thật. Phải chấp nhận. Có một chuyện cũng đáng suy gẫm, ông hàng xóm của tôi vừa mất, thì trước ngày ông mất, trên con đường từ trên lộ dẫn xuống cái Am của tôi nó có hai đóa hoa Tulip rất là đẹp. Và lúc đó thì ông còn đi được, chắc chắn là ông phải thấy hai đóa hoa Tulip đó, nó to lắm, nó to lắm luôn, đại đóa, nở đại đóa, to lắm. Và đỏ rực. Ông đi rồi, hôm nay hai đóa hoa Tulip vẫn còn, mấy tuần nó mới rụi, nó mong manh như vậy đó. Biết như vậy đó, coi kiếp người nó như một kiếp hoa. Và kiếp hoa nó cũng như kiếp người. Tập đi. Sống an lạc. Cuộc đời nó có ra sao đi nữa, chúng ta cũng phải chấp nhận sự thật. Năm nay tôi 56 rồi. Ông hàng xóm tôi 70. Ổng mất năm 70 tuổi. Thì nếu mà tôi còn sống lâu, thì thời gian còn lại chỉ có 14 năm nữa là tôi bằng tuổi ổng bây giờ. Và chắc gì tôi được khỏe như ông. Sáng mai này nè. Bây giờ tôi đang giảng cho các vị tính theo giờ Paris, thì giờ này là 2 giờ Paris ngày thứ năm. Sáng mai 9 giờ là tôi đi khám Prostate, tức là khám tuyến tiền liệt bên Đức. Tôi đang ở Thụy Sĩ, chỗ đi khám bên Đức. Thì khám định kỳ thôi, bảo hiểm họ thấy mình trên 55 là họ bắt đi. Tại sao tôi đem nói chuyện đó ra ở đây? Có nghĩa tuy là khám định kỳ nhưng mà khó nói lắm, rất là khó nói, ra đó mà họ phán là nó có chuyện gì đó là coi như là cái lớp này dẹp. Và tôi đã dự trù rồi. Ừ. Thấy không xong tôi đi về đâu? Hả? Thấy không xong tôi đi về đâu? Tôi đi về Ấn Độ tôi tìm một bệnh viện nào tôi nằm đó tôi chờ chết. Hễ còn đi bộ được thì lết ra mấy cái Phật tích, Phật cảnh, hoặc là tôi về Miến Điện. Có thể là tôi về Kālāma nhờ một hai bà con nào đi qua nấu giùm chén cháo, lúc cuối đời á mà, mình không có loại trừ được trường hợp đó. Rồi cũng có khả năng là mệt quá bay không nổi nằm lại ở Châu Âu, và có một ngày nào đó tôi đi về Mỹ, như năm ngoái tôi về 6 tháng, về Mỹ rồi nó mệt nó bay không nỗi nữa, nằm chết bên Mỹ. Khó nói lắm quý vị. Ở trong Thanh Tịnh Đạo nói rằng chúng ta chết ở đâu? Chết kiểu gì? Và chết lúc nào? Chết rồi đi về đâu? Đó là những chuyện mà một người không có tu học không có làm chủ được, phải không? - Chết lúc nào? - Chết ở đâu? - Chết kiểu gì? Trong đó nói rất rõ. Có loài nó sanh dưới nước chết trên bờ, có loài sanh trên bờ chết dưới nước. Có loài chết trẻ, có thứ chết già, có thứ chết do hết phước, có thứ chết do đoạn nghiệp. Nhiều kiểu chết. Và có chuyện rất là quan trọng. Mình muốn không sợ chết thì chỉ có hai cách là: - Tu Trí và Tu Bi. Tu Trí có nghĩa là đủ Trí Tuệ để thấy được mình là giả hợp, là một nắm cát, là bọt nước, là mù sương. Thấy mà thấy rốt ráo, thấy bằng tâm khảm chứ không phải thấy bằng cái miệng, thấy bằng kiểu vẹt két, phải không? Đó là Đại Trí. Còn Đại Bi là lòng mình nghĩ về chúng sinh nó nhiều hơn nghĩ về bản thân. Lòng đại bi thương cho bao nhiêu kẻ không đủ phước để sống an lạc. Không đủ trí để sống an lạc. Không biết Phật Pháp để sống an lạc. Không học Phật Pháp để sống an lạc. Không hành theo Phật Pháp để sống an lạc. Như ông hàng xóm của tôi cũng tốt lắm, nhưng hoàn toàn không biết gì Phật Pháp hết. Cả đời ổng chỉ biết Chúa, cả đời biết Chúa thôi. Thì có nhiều người trong room này khi nghe tôi nói tới đây các vị nói rằng, không biết Phật Pháp cũng không sao, miễn là sống tốt thôi. Là một người chồng tốt, một người cha tốt, một người con tốt, người bạn tốt, một người công dân tốt, thì đã được rồi. Thì đó cũng là một cách nghĩ. Nhưng mà theo tôi, nếu các vị hỏi tôi thì tôi nói thế này, biết thêm Phật Pháp thì càng tốt, phải không? Không hề có ý kêu gọi, tuyên truyền, nhồi sọ, tẩy não ai hết. Các vị hỏi tôi là thành một người tốt đủ không? Tôi nói được rồi. Được, hay lắm. Thành một người tốt là quá tốt. Mà nếu biết được Phật Pháp thì càng tốt, rất tốt. Ừ. Tốt càng thêm tốt Ừ. Bởi vì thế giới nó chính là những gì mình nhìn thấy. Câu đó rất là quan trọng. Thế giới chính là những gì mình nhìn thấy. Tùy vào nhãn quan, nhãn lực của mình, thị lực của mình, mà mình thấy được thế giới này bao xa? Phải không? Tùy vào tình trạng sức khỏe, trình độ học thức, điều kiện tài chánh, tâm tình cảm xúc, tất cả nó trộn lại tạo nên một thứ nhãn quang để chúng ta nhìn về thế giới. Ở thế giới này nè, nó chính là những gì mà mình nhìn thấy, thông qua nền tảng tâm thức của mình. Và Phật Pháp Đức Phật cho mình cái nhìn rất là đặc biệt về thế giới. Đấy. Cho nên thế giới chính là những gì mình thấy, mà Đức Phật thì Ngài cho mình một cái nhìn rất là đặc biệt về thế giới. Thì tại sao mà mình không chịu học Phật? Tại sao? Học Phật có ba cách: - (Một) là học Phật, - (Hai) là gẫm lời Phật, - (Ba) là hành trì lời Phật. Tức là Văn - Tư - Tu. Nếu chỉ là học lời Phật thôi thì lợi ích được mớ, gẫm lời Phật, thấm thía lời Phật, lợi ích thêm mớ nữa. Và cuối cùng là hành trì lời Phật thì bội phần lợi ích, bội phần lợi lạc. Chúng ta học về giáo lý Duyên Khởi tuyệt đối không phải để là thỏa mãn tri thức, thỏa mãn lý luận, để mà có được mớ kiến thức cầm tay đi ăn giỗ. Mà chúng ta học về giáo lý Duyên Khởi để chúng ta có dịp thấm thía về mình và cuộc đời hơn. Hẹn bà con lại tuần sau. 🙏 Nam Mô Bổn Sư Thích Ca Mâu Ni Phật. __________________🍀 Chúng con xin Cúng dường Đức Thế Tôn, Pháp Bảo và Tăng Bảo bằng sự hành đạo. Con nguyện sự chia sẻ Giáo Pháp nầy là nhân duyên giúp cho hàng Phật-tử chúng con và gia quyến thoát khỏi sự Khổ Thân, thoát khỏi sự Khổ Tâm, đoạn tận Phiền Não, tránh mọi sự cám dỗ hướng Tâm Đến Giác Ngộ, Giải Thoát Niết Bàn. 🙏🙏🙏 |
 Youtube video
Xem thêm: |